Mitochondriën: waarom je cellen letterlijk minder energie maken
10 september 2026
Geschreven door Luc Cremers (eigenaar Centrum voor SOLK) · lid NALK
Laatst bijgewerkt: 13 september 2026
Je hebt acht uur geslapen. Je hebt niets bijzonders gedaan vandaag. En toch voelt elke beweging alsof je door stroop loopt.
Mensen om je heen denken soms dat het tussen de oren zit. Dat is het niet. Een deel van het antwoord zit veel dieper, tot op het niveau van je cellen. Daar zitten de kleine energiefabriekjes die letterlijk bepalen hoeveel brandstof je lichaam op elk moment tot zijn beschikking heeft: je mitochondriën.
De energiefabriekjes in elke cel
Vrijwel elke cel in je lichaam bevat mitochondriën, soms honderden per cel. Hun taak: voedingsstoffen en zuurstof omzetten in bruikbare energie. Zonder mitochondriën beweegt geen spier, denkt geen brein, klopt geen hart.
Hoe meer en hoe beter je mitochondriën werken, hoe meer energie je lichaam kan produceren, en hoe meer je aankunt voordat je "leeg" raakt. Andersom geldt het ook: minder of zwakker functionerende mitochondriën betekenen letterlijk minder beschikbare energie, ongeacht hoeveel je slaapt.
Waarom ze minder gaan presteren
Mitochondriën zijn geen vast gegeven. Ze passen zich aan, in twee richtingen.
Bij langdurige stress, inactiviteit en chronische overbelasting neemt zowel het aantal als de efficiëntie van je mitochondriën af. Je lichaam schroeft de energieproductie terug, ongeveer zoals een fabriek die structureel te weinig grondstoffen krijgt op den duur machines gaat afschalen.
Dat verklaart een raadselachtig patroon dat veel mensen met chronische vermoeidheid herkennen: rust alleen lost het niet op. Je kunt weken niets doen en je voelt je nog steeds niet fit, want het probleem zit niet in een tekort aan rust. Het zit in een systeem dat is afgeschaald en actief weer opgebouwd moet worden.
Het goede nieuws: mitochondriën zijn te trainen
Hier zit de andere kant van hetzelfde mechanisme. Mitochondriën reageren ook op de juiste, milde prikkel door zich te herstellen en zelfs in aantal toe te nemen.
De sleutel is intensiteit. Niet zwaar sporten, dat vraagt juist te veel van een systeem dat al overbelast is. Het gaat om bewegen op een rustig, vol te houden tempo, net intensief genoeg om je iets warmer te voelen worden, maar rustig genoeg dat je gewoon een zin kunt blijven uitspreken. Sportwetenschappers noemen dit zone 2, en het is precies het tempo waarop mitochondriën het meest effectief nieuwe capaciteit opbouwen.
Een simpele vuistregel: kun je tijdens het bewegen nog moeiteloos praten? Dan zit je goed. Moet je hijgend pauzeren om een zin af te maken? Dan ga je te hard.
Belangrijk als je PEM herkent
Als je te maken hebt met chronische vermoeidheid, ME/CVS of long covid, geldt een extra voorzichtige aanpak. Voor deze groep kan zelfs milde inspanning een terugval veroorzaken die pas na een paar dagen zichtbaar wordt. We gaan daar uitgebreid op in in ons artikel over post-exertionele malaise.
Dat betekent niet dat bewegen dan geen optie is. Het betekent dat de eerste stappen kleiner moeten zijn dan je zou verwachten, vaak beginnend bij een paar minuten, en dat je nauwkeurig let op hoe je je de dag en de dagen daarna voelt voordat je opbouwt.
Waarom dit past bij het grotere plaatje
In ons artikel over de allostase-theorie leggen we uit hoe je lichaam voortdurend balanceert tussen belasting en herstel. Mitochondriën zijn een concreet, meetbaar voorbeeld van wat er op celniveau gebeurt wanneer die balans langdurig verstoord is: het energieproducerende systeem past zich letterlijk aan de omstandigheden aan, in negatieve én positieve richting.
Dat is ook meteen een geruststellende gedachte. Als je energiesysteem is afgeschaald door overbelasting, kan het met de juiste, geduldige opbouw ook weer worden hersteld.
Hoe wij hierbij helpen
Bij het Centrum voor SOLK bouwen we bewegen altijd zorgvuldig op, afgestemd op waar jouw systeem op dit moment staat. Niet te snel, niet te fel, maar precies genoeg om je energiesysteem weer aan het werk te zetten zonder het verder uit te putten.
Herken je dit patroon van uitputting die niet overgaat met rust? Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek. Samen kijken we wat voor jou een realistisch startpunt is.
Wetenschappelijke bronnen
- Barakou I, et al. Effectiveness of aerobic physical exercise in the treatment of fibromyalgia syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Sci Rep. 2023.
- McEwen BS, Stellar E. Stress and the individual: mechanisms leading to disease. Arch Intern Med. 1993;153(18):2093-2101.
- Guidi J, Lucente M, Sonino N, Fava GA. Allostatic load and its impact on health: a systematic review. Psychother Psychosom. 2021;90(1):11-27.
Meer lezen over chronische vermoeidheid? Bekijk onze overzichtspagina over chronische vermoeidheid.
Lees ook: Wat is de allostase-theorie?
Lees ook: Post-exertionele malaise (PEM)
Lees ook: Waarom slaap je zo slecht als je chronisch vermoeid bent?